Trendnacht 2015: robots

Een verslag van de in Tilburg gehouden Trendnacht 2015.

Door – Sjoerd Wierenga

Inleiding

De Trendnacht is een jaarlijks terugkerend evenement, georganiseerd door Brabant Kennis, waar de stand van zaken wordt besproken ten aanzien van een actueel en belangrijk thema. Dit jaar was het thema robotica. In lezingen van onder andere professor Maarten Steinbuch, tevens directeur van het High Tech Systems Center van de TU/e, en professor Tjalling Swierstra, techniekfilosoof, kwamen het verleden, heden en de toekomst van robotica en kunstmatige intelligentie ter sprake.

Toekomst van robotica en kustmatige intelligentie

Het meest interessante blijft het debat over de toekomst van robotica en intelligente systemen. Steinbuch refereerde in zijn toespraak naar de welbekende ‘Wet van Moore’. Deze wet wordt vaak op verschillende manieren vertaald, hetgeen in veel gevallen ook toepasselijk is. De wet bevatte origineel de stelling dat elk jaar de componenten (transistoren) van een ‘integrated circuit’ (een microchip) zou verdubbelen. Meermaals wordt gesproken over capaciteit, in plaats van componenten, en 18 maanden, in plaats van een jaar. Dit heeft onder andere te maken met de aanpassing door David House, net als Moore een gigant in de geschiedenis van Intel.

Ray Kurzweil heeft in zijn boek The Singularity is Near meerdere ontwikkelingen naast elkaar gezet waaruit kon worden geconcludeerd dat technologie zich in veel gevallen exponentieel ontwikkeld. Denk hierbij aan de hoeveelheid geheugen die kan worden gekocht voor een dollar, of de rekencapaciteit van chips. Het meest interessante aan de ontwikkeling is dat hieruit volgt dat rond 2023 voor 1000 dollar een computer kan worden gekocht met de rekencapaciteit welke gelijk is aan die van het menselijk brein.

In 2023 kan voor 1000 dollar een computer worden gekocht met de rekencapaciteit welke gelijk is aan die van het menselijk brein.

Een belangrijke nuance die ook Ray Kurzweil aanstipt, maar welke wel eens wordt vergeten, is dat pas in 2030 de software beschikbaar zal zijn om de rekencapaciteit te gebruiken om een menselijk niveau van intelligentie te evenaren. En het wordt pas echt ingewikkeld als je jezelf bedenkt dat in 2030 de rekencapaciteit vervolgens weer exponentieel is toegenomen en je voor 1000 dollar de rekencapaciteit koopt welke gelijk is aan die van 1000 menselijke breinen.

Professor Steinbuch gebruikte de Wet van Moore om te illustreren hoe snel de ontwikkelingen zich doorzetten en hoe dicht we in de buurt komen van menselijke capaciteiten bij kunstmatige systemen. Hoogleraar Swierstra gebruikte hetzelfde uitgangspunt om te duiden waarom we robots zo fascinerend vinden. Hij zag een parallel met Frankenstein. Frankenstein lijkt op mensen, maar is tegelijkertijd heel onmenselijk. Een monster zelfs. Een robot met een aan mensen grenzend intellect kan wellicht in hetzelfde licht gezien worden. Het is op een bepaalde manier menselijk, maar toch ook niet.

Naast deze ietwat duistere parallel, duidde Swierstra het ook nog wat lichter: wellicht is het vergelijkbaar met heteroseksualiteit! Wij vinden de andere sekse fascinerend omdat hij of zij hetzelfde is, maar toch ook fundamenteel anders. In de zaal merkte je de reactie op deze opmerkelijke vergelijking. Het zet aan het denken en wat dat betreft heeft Swierstra, zo vermoed ik, zijn doel bereikt. Want hoe we het ook wenden of keren, er is een spannende ontwikkeling gaande. Eentje die erom vraagt goed beschouwd te worden, ook vanuit filosofisch oogpunt.

Robots in de zorg

Hoogleraar Steinbuch liet naast de algemene inleiding op het thema van deze Trendnacht ook zien waar de huidige technologie inmiddels staat. Zijn voorbeelden lieten zien dat de zorgsector een sector van belang is waar het om robotica gaat. Hij refereerde naar de Da Vinci robot en liet zien hoe er op de TU/e gewerkt wordt aan meer compacte versies van de operatierobot. De Da Vinci is wereldwijd de meest verkochte operatierobot en de markt voor dergelijke technologie is groot. Het is dan ook erg interessant om te zien hoe de technologische vooruitgang maakt dat de voordelen behouden blijven, maar de nadelen worden beperkt. Waar het uiteindelijk op uitkomt laat zich raden, maar dat de TU/e wat dit betreft vooruitstrevend is kwam mooi naar voren.

Naast de plenaire lezingen was er ook ruimte voor workshops. In de workshop ‘Robots in de Zorg’ vertelden Margo van Kemenade, Tinie Kardol en Paul Groenland over de stand van zaken. Margot van Kemenade deelde bevindingen van haar onderzoek naar de opvattingen over robotica onder zorgprofessionals. Er werd gesteld dat er een duidelijke grens was aan de positieve opvatting bij de professionals ten aanzien van de inzet van robots. Uit de zaal kwam de opmerking van Mariëtte Hertoghs dat zij zich niet kon vinden in een voorzichtige, soms negatieve houding ten aanzien van robotica in de zorg. Haar ervaringen met robot Rose waren juist omgekeerd: verzorgend en verplegend personeel waren veelal enthousiast om mee te mogen werken aan de ontwikkeling van Rose. Kemenade merkte op dat dit wellicht te maken had met het verschil tussen de robotica daadwerkelijk ervaren en redeneren over de toekomstige inzet van robotica.

Tinie Kardol heeft zich als één van de eerste in Nederland ingezet om zorgrobot Zora naar de praktijk van de zorg te halen. Zijn bevinding is dat de kleine humanoïde robot iets in mensen naar boven brengt wat aanvullend kan zijn op het werk van de professionals. Er is momenteel geen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het ‘waarom’ achter dit verschijnsel, maar de verwachting is dat robots zoals Zora en Paro iets hulpeloos hebben wat in sommige gevallen aanspreekt. Kardol gaf aan onderzoek te gaan doen naar dit verschijnsel.

Zijn bevinding is dat de kleine robot iets in mensen naar boven brengt wat aanvullend kan zijn op het werk van de professionals.

Paul Groenland is directeur van Focal Meditech en deelde in de workshop zijn ervaring met de inzet van robotica. Niet alleen het zeehondje Paro scoorde goed bij de bezoekers. Ook de voorbeelden die Groenland aanhaalde ten aanzien van robotische armen die mensen met een handicap een stuk zelfstandigheid, en soms ook waardigheid, teruggeven werden met enthousiasme aangehoord.

Collegereeks robotica

Aan het einde van de trendnacht werd medegedeeld dat Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg, een collegereeks aan het voorbereiden is. Het betreft een collegereeks over robotica welke zal worden gegeven op hogescholen en universiteiten in Brabant. Aanvullend op de eigen studie kunnen studenten, met inbegrip van studiepunten, colleges volgen waarin de gevolgen van de robotisering van de maatschappij zullen worden uiteengezet. Interessant!

Een volledig verslag van de avond kunt u hier vinden.